Innovatieve Projecten

NeurolabNL biedt binnen haar activiteiten NWA-grants aan voor Innovatieve Projecten. Deze grants maken deel uit van de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) en worden uitgevoerd door NWO. De subsidielijn is bedoeld voor onderzoeksprojecten die aansluiten bij één of meerdere NWA-routes en worden uitgevoerd door consortia van Nederlandse kennisinstellingen, al dan niet in samenwerking met maatschappelijke partners. De grants zijn gericht op het verkennen van nieuwe onderzoeksrichtingen en het ontwikkelen van kennis binnen het kader van de NWA, en kunnen dienen als basis voor vervolgonderzoek.

Hieronder volgt een overzicht van de verschillende projecten die via deze grants zijn gefinancierd. Begin 2026 zal een nieuwe ronde plaatsvinden.

Dynamische beoordeling van alledaagse communicatie met behulp van virtuele realiteit (DCOM-VR): Proof-of-concept voor mensen met afasie – Marina Ruiter

Dit onderzoek richt zich op het verbeteren van de diagnostiek van functionele communicatie bij mensen met afasie, een taalstoornis als gevolg van niet-aangeboren hersenletsel, zoals een beroerte. Functionele communicatie gaat over de vraag of een boodschap begrijpelijk en efficiënt overkomt in het dagelijks leven, ondanks taalfouten die door de afasie ontstaan. Bestaande pen-en-papiertests sluiten hier vaak onvoldoende bij aan, omdat ze weinig rekening houden met de complexiteit van echte communicatiesituaties. Zo missen deze tests vaak factoren als achtergrondlawaai en tijdsdruk. Bovendien lokken ze vaak indirecte rede uit, zoals “Ik zou tegen de kapper zeggen dat…”, terwijl mensen in het dagelijks leven meestal in directe rede spreken: “Graag hetzelfde kapsel als de vorige keer.” Indirecte rede belemmert de diagnostiek van functionele communicatie. Indirecte rede is namelijk grammaticaal complexer dan directe rede, waardoor mensen met afasie vaker ‘vastlopen’ in hun zin en daardoor minder goed hun boodschap kunnen brengen.

Virtual Reality als innovatieve aanpak
Binnen het DCOM-VR-project wordt de meerwaarde van Virtual Reality (VR) onderzocht voor het meten van functionele communicatie. In co-creatie met mensen met afasie en hun therapeuten zijn realistische VR-scenario’s ontwikkeld waarin alledaagse gesprekken worden nagebootst. De communicatieve complexiteit kan daarbij worden aangepast, bijvoorbeeld door achtergrondlawaai toe te voegen of de houding van de gesprekspartner te variëren van geduldig tot minder geduldig. Op deze manier kan de test situaties uit het echte leven zo dicht mogelijk benaderen en beter inzicht geven in de functionele communicatievaardigheid van mensen met afasie.

Veelbelovende eerste resultaten
De voorlopige resultaten suggereren dat VR uitnodigt tot natuurlijkere, directe communicatie. In de VR-omgeving gebruikten deelnemers geen indirecte rede, terwijl dit bij traditionele tests wel werd gezien. Daarnaast gaven mensen met afasie aan dat zij meer communicatieve moeite ervoeren bij lawaai en tijdsdruk. Dit wijst erop dat VR een waardevolle en innovatieve bijdrage kan leveren aan realistischere en valide diagnostiek van functionele communicatie bij mensen met afasie.

Train Your Brain: real-time neurofeedback bij sociale angst – Janna Marie Bas-Hoogendam

Het Train Your Brain onderzoek richt zich op het verbeteren van behandelingen voor sociale angst bij jongeren. Sociale angst is een veelvoorkomende angststoornis, en bestaande therapieën werken vaak niet op de lange termijn. Daarom is er behoefte aan nieuwe, innovatieve manieren om deze jongeren te helpen. In dit project wordt daarom onderzocht hoe real-time neurofeedback jongeren inzicht kan geven in hun eigen hersenactiviteit en hoe het brein op deze manier mogelijk kan worden ‘getraind’ om emoties beter te reguleren.

Innovatieve aanpak met real-time MRI-neurofeedback
Het project maakt gebruik van een speciale opstelling bij de Leidse LIBC-MRI scanner die het mogelijk maakt om in real-time te zien hoe het brein reageert wanneer deelnemers zich inleven in sociale situaties. Deze opstelling is ontwikkeld en geoptimaliseerd op basis van ervaringen van de deelnemers zelf. Zo ontstaat een unieke methode om te onderzoeken hoe het brein werkt en hoe jongeren hun emoties beter kunnen reguleren. Voor het eerst wordt deze methode nu toegepast bij sociaal-angstige jongeren, wat belangrijke inzichten kan opleveren over hoe real-time MRI-neurofeedback kan helpen bij het verminderen van sociale angst in deze doelgroep.

Eerste resultaten en maatschappelijke impact
Tot nu toe is de focus van het project vooral geweest op het opzetten, installeren, testen en verbeteren van de onderzoeksopstelling. Daarnaast wordt momenteel in samenwerking met een kunstenaar een animatiefilm ontwikkeld die uitlegt wat sociale angst is, hoe dit het leven van jongeren beïnvloedt en welke rol het brein daarin speelt. Doel van deze film is om jongeren te helpen het gesprek over sociale angst op gang te brengen en het bewustzijn hierover te vergroten. Op basis van de verzamelde data zal een overzichtspaper worden geschreven zodat de ervaringen en resultaten van het project internationaal gedeeld kunnen worden. Hierdoor kan dit project als basis dienen voor vervolgonderzoek. Op deze manier wordt bijgedragen aan zowel wetenschappelijke vooruitgang als aan praktische toepassingen in het dagelijks leven van jongeren.

De effecten van vroege blootstelling aan cannabis op spel, sociaal gedrag en synaptische plasticiteit in de prefrontale cortex – Rixt van der Veen (in samenwerking met Heidi Lesscher)

Dit onderzoek richt zich op de gevolgen van cannabisgebruik tijdens de adolescentie, een levensfase waarin de hersenen nog volop in ontwikkeling zijn. Cannabis is na alcohol en tabak de meest gebruikte drug, met name onder jongeren. De belangrijkste werkzame stof in cannabis, THC, beïnvloedt lichaamseigen receptorsystemen, systemen in het lichaam die signalen doorgeven tussen cellen. Hierdoor kan THC ingrijpen op processen die belangrijk zijn voor de ontwikkeling van het brein. Cannabisgebruik in de adolescentie wordt in verband gebracht met een verhoogd risico op emotionele problemen en moeite met het verwerken van informatie op latere leeftijd. In de afgelopen jaren zijn bovendien steeds sterkere cannabisvarianten ontwikkeld met hogere THC-concentraties, wat het risico op verstoring van deze ontwikkelingsprocessen vergroot.

Binnen dit onderzoek wordt in een diermodel in kaart gebracht wat de effecten zijn van blootstelling aan cannabis tijdens de adolescentie. Daarbij wordt gekeken naar sociaal spelgedrag op jonge leeftijd en naar sociaal gedrag en cognitieve controle op volwassen leeftijd. Daarnaast worden veranderingen in hersenplasticiteit onderzocht, met specifieke aandacht voor de prefrontale cortex. Dit hersengebied speelt een belangrijke rol bij sociaal functioneren en besluitvorming en is juist tijdens de adolescentie nog in ontwikkeling.

Innovatieve aanpak met realistische blootstelling en gedragstaken
In veel dieronderzoek worden stoffen toegediend via injecties. In dit onderzoek wordt gekozen voor een andere aanpak die dichter bij de menselijke situatie ligt. De cannabis wordt namelijk niet geïnjecteerd, maar als damp verspreid in een afgesloten ruimte, zodat de dieren deze inademen (een zogenaamde vapouropstelling). Dit lijkt meer op hoe mensen cannabis gebruiken, namelijk door het te roken. Daarnaast wordt gebruikgemaakt van gedragstaken die goed aansluiten bij menselijk gedrag. Zo wordt gekeken naar sociaal spelgedrag (ook wel rough-and-tumble spel), interacties met soortgenoten en prestaties op een leertaak. Door deze combinatie van methoden kan beter worden onderzocht hoe cannabisgebruik op jonge leeftijd het sociale gedrag en leervermogen later in het leven beïnvloedt.